عقرب گزیدگی

خانم دکتر مرادی متخصص داخلی:

خوزستان با توجه به شرایط آب و هوائی متنوع، پوشش گیاهی و نوع بافت خاک از جمله مناطق مستعد برای زیست جانوران سمی به ویژه عقرب ها به شمار رفته و همواره به عنوان یک منطقه عقرب خیز مورد توجه فراوان قرار گرفته است، با در نظر گرفتن این که نیش اغلب عقربها سمی بوده و برای انسان و دامها بسیار خطرناک است و همچنین به دلیل مشخص نبودن تعداد واقعی گونه های عقرب موجود در استان، عوارض سوء ناشی از نیش عقرب ها که گاهی منجر به فوت می شود نیز قابل مشاهده است.

عقربها وابسته به گروه عنکبوتیان هستند و در دنیا به گونه های متعددی عقرب وجود دارد که تنها تعدادی محدود برای انسان خطرناک هستند. عقرب بیشتر در آب و هوای گرم و شبها فعال هستند و به این علت رعایت نکات ایمنی در مورد جلوگیری از عقرب زدگی به خصوص در مناطق گرمسیری و به هنگام تاریکی هوا اهمیت دارد.(مثل پوشیدن جوراب ، شلوار و کفش مناسب، تکان دادن کفش و لباس قبل از پوشیدن و غیره).

سم بعضی از عقربها شدیدا ً کشنده است(عقرب کوچک و زرد رنگ با یک زائده کوچک روی پشت و به طول ۵/۲ تا۵/۷ سانتی متر،که به آن عقرب جرار نیز گفته می شود).

نکته: خطرناک ترین عقرب در ایران عقربی است به نام گاردیم که محل زیست آن در استان خوزستان است.

محل گزش عقرب بر خلاف مار ، یک نقطه است. شایع ترین نشانه عقرب زدگی درد سوزاننده آنی، تورم در حال پیشرفت، تغییر رنگ در محل گزش و در مراحل بعدی تهوع و استفراغ، آبریزش از دهان، بی قراری و اضطراب، تشنج، بی حسی، گزگز انگشتان،بی اختیاری ادرار و مدفوع و اختلال هوشیاری است. معمولا ً سم عقرب زرد در محل گزش باعث زخم، تاول  و التهاب شدید می گردد که شبیه سوختگی درجه ۳ است. این زخم به راحتی قابل ترمیم نیست و اگر فرد آسب دیده تحت مداوا قرار نگیرد، این می تواند موجب تخریب خون، نارسائی کلیه، مشکلات روانی و مرگ می شود.

فردی که دچار گزش یا عقرب زرد می شود، لازم است ضمن تزریق پادزهر، خون وی نیز تعویض شود که  خیلی موثر واقع نشده و منجر به مرگ می شود.

امروزه پادزهر سم عقرب زرد کیفیت لازم را برای کاهش اثرات مهلک سم این عقرب ندارد و استفاده زیاد از حد آن نیز می تواند در مفاصل فرد آسیب دیده رسوب نماید و دردهای مفصلی را ایجاد کند.

البته اخیرا ً محققان ایرانی توانسته اند از زهر عقرب زرد، پادزهری تولید نمایند تا با تزریق آن به فرد آسیب دیده، علاوه بر درمان وی، مانع گسترش عوارض مربوط به گزش شوند.

کمک های اولیه

۱-ارزیابی صحنه حادثه، دور کردن یا پرهیز از خطر، درخواست کمک در صورت لزوم

۲-ارزیابی اولیه مصدوم و انجام مراحل احیاء و دیگر کمک های اولیه ضروری در صورت لزوم

۳-بی حرکت نگه داشتن مصدوم و ثابت نگهداشتن عضو گزیده شده

۴-کمپرس سرد( از گذاشتن یخ به صورت مستقیم بر روی اندام خودداری کنید.)

۵-استفاده از دستگاه مکنده مخصوص جهت خارج کردن سم

۶-انتقال سریع به مراکز درمانی

در برخی موارد و در صورت شدید بودن مسمومیت در مراکز درمانی از پادزهر سم عقرب برای خنثی سازی سم و درمان فرد استفاده می شود. البته این کار باید با دستور پزشک و تحت نظارت مستقیم او انجام شود.

۱-از پارچه ، باند یا یک وسیله مناسب دیگر با عرض حداقل چهار تا پنج سانتی متر استفاده کنید.

۲-پارچه،باند یا وسیله مورد نظر را حدود ۵ سانتی متر بالا تر از محل گزش(یعنی قسمتی از اندام که به تنه مصدوم نزدیکتر است )ببندید.

۳-پارچه یا باند باید به حدی محکم بسته شود که تنها باعث کند شدن جریان لنف و خون سیاهرگی در اندام مربوطه گردد.توجه داشته باشید که این کار به هیچ وجه نباید باعث اخلال در جریان خون سرخرگی اندام مبتلا گردد.

توجه: در صورت نزدیک بودن مراکز درمانی بهتر است بدون فوت وقت و انجام اقدامات اضافی مصدوم را هر چه سریعتر به مراکز درمانی منتقل کنید.

گزیدگی عقرب در افراد پیر، کودکان ، نوزادان و افراد بیمار و ضعیف خطرناک است. همچنین اگر گزش متعدد یا نزدیک سرو صورت یا گردن مصدوم باشد خطرناک تر از گزش اندامها (دست و پا) خواهد بود.

به یاد داشته باشیم که علائم گزیدگی یا عقرب “گاردیم” در ابتدا بسیار خفیف و ناچیز است و همین مسئله اغلب باعث عدم مراجعه به موقع فرد به مراکز درمانی می گردد.

اما مراجعه به مراکز درمانی لازم و ضروری است و تاخیر می تواند منجر به بروز علائم مختلف مسمومیت، از بین رفتن بافتهای بدن در محل گزش یا حتی در موارد شدید ایجاد مشکلات تنفسی یا خونی و در نهایت مرگ فرد بیمار گردد.

استفاده از داروهای محلی، نیش زدن، داغ کردن، سوزاندن و تیغ زدن به هیچ وجه توصیه نمی شود.

عقرب گزیدگی یکی از معضلات بهداشتی-درمانی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله نواحی گرمسیری ایران محسوب می شود. به طوریکه پدیده عقرب گزیدگی در روستائی ها و حاشیه شهر نشینهای خوزستان به عنوان چهارمین عامل مرگ و میر کودکان شناخته شده است. بروز و شدت آثار بالینی عقربهای محیط خشک و صحرائی و یا گرم به علت بالا بودن غلظت زهر خطرناک تر از نمونه های مشابه در نواحی سرد و مرطوب است.

به همین دلیل موارد عقرب گزیدگی در ایران که از نظر پزشکی بیشتر مورد توجه قرار می گیرد مربوط به نواحی جنوب غربی و نواحی خشک و کویری کشور است.

پیشگیری و توصیه های احتیاطی :

-از انباشتن سنگ،چوب، علوفه و سایر اشیاء در اطراف محیط مسکونی به مدت طولانی خودداری شود.

-سوراخ و حفرات اطراف ساختمان مسدود گردد.

-بهتر است ساختمان از محیط اطراف مرتفع تر گردد.

-از فروبردن دست زیر سنگها-حفرات و سوراخهای فاقد دید کافی خودداری شود.

-برای خوابیدن در محیط باز از تخت مناسب استفاده شود.

-قبل از پوشیدن لباس و یا کفش از عدم حضور جانور اطمینان حاصل شود.

-از پا برهنه راه رفتن در محیط باز به خصوص در شب خودداری شود.

-در صورت سفر به مناطق خطر حتماً کیف کمکهای اولیه همراه داشته باشید.

نظر دادن

تمامي حقوق براي سایت خبري - تحليلي پیک شوشتر محفوظ می باشد. نقل مطالب فقط با ذکر منبع مجاز می باشد
این سایت در ستاد ساماندهی پایگاه های اینترنتی وزارت ارشاد به ثبت رسیده است